Złamanie nadgarstka: objawy i co dalej po urazie
Złamanie nadgarstka najczęściej powstaje przy upadku na wyprostowaną rękę i najczęściej dotyczy dalszej nasady kości promieniowej, czyli tak zwanego złamania Collesa. Typowe objawy to silny ból, szybko narastający obrzęk, ograniczenie ruchu w nadgarstku, a przy przemieszczeniu odłamów widoczna deformacja przypominająca kształtem bagnet. Osobną postacią jest złamanie kości łódeczkowatej, które boli głównie w tak zwanej tabakierce anatomicznej u podstawy kciuka i bywa mylone ze zwykłym stłuczeniem, co grozi przeoczeniem urazu. Podstawą diagnostyki jest zdjęcie RTG, a przy podejrzeniu złamania łódeczkowatej czasem potrzebne jest powtórzenie zdjęcia po kilku tygodniach albo tomografia komputerowa. Leczenie zależy od rodzaju złamania i przemieszczenia odłamów: od unieruchomienia w gipsie lub ortezie, przez nastawienie, po operację. Poniżej wyjaśniamy, jak rozpoznać złamanie nadgarstka, czego się spodziewać podczas diagnostyki i leczenia oraz kiedy objawy wymagają pilnej pomocy.
Spis treści
Jak dochodzi do złamania nadgarstka?
Złamanie nadgarstka najczęściej powstaje przy upadku na wyprostowaną rękę, gdy próbujemy się nią podeprzeć podczas potknięcia, poślizgnięcia się na śliskiej nawierzchni czy upadku z roweru lub hulajnogi. Siła urazu przenosi się wtedy przez nadgarstek, a najczęściej pęka dalsza nasada kości promieniowej, czyli koniec grubszej z dwóch kości przedramienia leżący najbliżej dłoni. To złamanie ma nawet swoją nazwę, złamanie Collesa, i jest najczęstszym złamaniem w obrębie nadgarstka, szczególnie u osób starszych, u których osłabiona osteoporozą kość łamie się łatwiej nawet przy niewielkim urazie.
Drugą, rzadszą, ale ważną postacią jest złamanie kości łódeczkowatej, jednej z małych kości nadgarstka leżącej po stronie kciuka. Powstaje w podobnym mechanizmie, czyli przy upadku na wyprostowaną rękę, ale dotyczy zwykle młodszych, aktywnych osób, na przykład podczas sportu. Jeśli chcesz najpierw ustalić, czy w ogóle masz do czynienia ze złamaniem, a nie stłuczeniem, pomocny może być tekst o tym, jak odróżnić złamanie od stłuczenia.
Jakie są objawy złamania nadgarstka?
Typowe objawy złamania nadgarstka to silny ból pojawiający się od razu po urazie, który nasila się przy próbie poruszania ręką lub jej obciążania, szybko narastający obrzęk oraz zasinienie okolicy nadgarstka i czasem przedramienia. Ruch w nadgarstku jest wyraźnie ograniczony i bolesny, a chwytanie czy opieranie się na ręce bywa praktycznie niemożliwe. Przy złamaniu dalszej nasady kości promieniowej z przemieszczeniem odłamów może wystąpić charakterystyczna deformacja, potocznie nazywana bagnetowatą, bo boczny zarys nadgarstka i przedramienia przypomina wtedy kształt bagnetu.
Złamanie kości łódeczkowatej daje nieco inny obraz. Ból lokalizuje się głównie w okolicy tabakierki anatomicznej, czyli trójkątnego zagłębienia widocznego na grzbiecie dłoni u podstawy kciuka, gdy kciuk jest odwiedziony na bok. Nasila się przy ucisku tej okolicy oraz przy ruchach kciuka i nadgarstka, ale obrzęk bywa niewielki, a deformacji zwykle nie widać. Właśnie dlatego to złamanie bywa mylone ze zwykłym skręceniem nadgarstka i czasem trafia do lekarza z opóźnieniem.
| Cecha | Złamanie Collesa (kość promieniowa) | Złamanie kości łódeczkowatej |
|---|---|---|
| Lokalizacja bólu | Cały nadgarstek, tuż powyżej dłoni | Tabakierka anatomiczna, u podstawy kciuka |
| Obrzęk | Zwykle wyraźny, szybko narastający | Zwykle niewielki lub umiarkowany |
| Deformacja | Możliwa, tzw. ustawienie bagnetowate | Zwykle brak widocznej deformacji |
| Typowa grupa | Częściej osoby starsze, po niewielkim urazie | Częściej młodsi, aktywni, po większym urazie |
| Ryzyko przeoczenia | Niższe, obraz zwykle jednoznaczny | Wyższe, bywa mylone ze skręceniem |
Co robić bezpośrednio po urazie nadgarstka?
Zanim trafisz do lekarza, kilka prostych czynności ogranicza ból i chroni okolicę urazu przed pogorszeniem.
- Unieruchom rękęUnikaj ruchów nadgarstkiem, w miarę możliwości podeprzyj rękę na przykład chustą trójkątną albo improwizowaną szyną.
- Zdejmij biżuterięZdejmij pierścionki, bransoletki i zegarek z chorej ręki, zanim narastający obrzęk to utrudni.
- Zastosuj zimny okładOwinięty w materiał okład chłodzący na krótkie odcinki czasu pomaga ograniczyć obrzęk, nie przykładaj lodu bezpośrednio do skóry.
- Unieś kończynęJeśli to możliwe, trzymaj rękę uniesioną powyżej poziomu serca, co dodatkowo zmniejsza obrzęk.
- Zgłoś się po pomocPrzy podejrzeniu złamania zgłoś się do lekarza, izby przyjęć lub SOR w celu wykonania zdjęcia RTG, zwłaszcza przy silnym bólu lub deformacji.
Po ustaleniu zasad postępowania bezpośrednio po urazie stawu warto też zapoznać się z ogólnym schematem PRICE, który opisujemy w tekście o pierwszej pomocy przy urazie stawu.
Zgłoś się pilnie na SOR lub zadzwoń pod 112, gdy pojawi się
- Złamanie otwarte, czyli rana skóry w okolicy podejrzewanego złamania, przez którą może być widoczna kość.
- Wyraźna deformacja nadgarstka lub przedramienia, zwłaszcza z towarzyszącym bardzo silnym bólem.
- Drętwienie, mrowienie, bladość lub zasinienie palców, co może wskazywać na ucisk nerwu lub naczyń krwionośnych.
- Narastający, silny ból pod gipsem lub opatrunkiem, który nie ustępuje po jego poluzowaniu.
- Brak czucia lub całkowita niemożność poruszania palcami po urazie ręki.
Jak wygląda diagnostyka złamania nadgarstka?
Podstawowym badaniem w diagnostyce złamania nadgarstka jest zdjęcie RTG, zwykle w dwóch projekcjach, które pozwala ocenić przebieg linii złamania, stopień przemieszczenia odłamów oraz ewentualne zajęcie powierzchni stawowej. U większości pacjentów ze złamaniem dalszej nasady kości promieniowej takie zdjęcie wystarcza do ustalenia rozpoznania i zaplanowania leczenia.
Diagnostyka złamania kości łódeczkowatej bywa trudniejsza, bo świeża szczelina złamania na pierwszym zdjęciu RTG czasem nie jest jeszcze widoczna, mimo że kość rzeczywiście jest złamana. Dlatego przy silnym podejrzeniu tego złamania, czyli bólu w okolicy tabakierki anatomicznej po urazie, lekarz może zalecić unieruchomienie nadgarstka mimo prawidłowego pierwszego zdjęcia i powtórzenie RTG po około dwóch tygodniach, kiedy linia złamania staje się lepiej widoczna. W niejasnych przypadkach pomocna bywa tomografia komputerowa, która dokładniej pokazuje przebieg złamania i ewentualne przemieszczenie odłamów.
Jak leczy się złamanie nadgarstka?
Sposób leczenia zależy od rodzaju złamania, jego lokalizacji oraz stopnia przemieszczenia odłamów kostnych, dlatego dobiera go lekarz na podstawie badania i zdjęć obrazowych, a nie sam pacjent na podstawie objawów.
| Sytuacja | Typowe postępowanie |
|---|---|
| Złamanie bez przemieszczenia | Unieruchomienie w gipsie lub ortezie, kontrolne zdjęcia RTG w trakcie leczenia |
| Złamanie z niewielkim przemieszczeniem | Nastawienie (repozycja) odłamów, następnie unieruchomienie w gipsie |
| Złamanie niestabilne lub z dużym przemieszczeniem | Leczenie operacyjne, np. zespolenie płytką lub drutami, następnie unieruchomienie |
| Złamanie łódeczkowatej, dobre ukrwienie odłamów | Zwykle dłuższe unieruchomienie w gipsie obejmującym kciuk |
| Złamanie łódeczkowatej z ryzykiem zaburzeń zrostu | Częściej leczenie operacyjne, np. zespolenie śrubą |
Po zdjęciu gipsu albo po zakończeniu wstępnego etapu leczenia operacyjnego kluczowa jest rehabilitacja, która stopniowo przywraca zakres ruchu w nadgarstku, siłę chwytu oraz sprawność ręki w codziennych czynnościach. Fizjoterapeuta dobiera ćwiczenia do rodzaju złamania, sposobu leczenia i etapu gojenia, dlatego tempo powrotu do pełnej sprawności warto ustalać indywidualnie, a nie przyspieszać go na własną rękę wbrew zaleceniom.
Jakie powikłania mogą wystąpić po złamaniu nadgarstka?
Większość złamań nadgarstka goi się bez powikłań, ale warto znać objawy, które powinny skłonić do kontaktu z lekarzem prowadzącym w trakcie leczenia lub po jego zakończeniu. Zespół cieśni nadgarstka to ucisk na nerw pośrodkowy, który może wystąpić z powodu obrzęku lub przemieszczenia odłamów, dając drętwienie, mrowienie lub osłabienie czucia w kciuku, palcu wskazującym, środkowym i połowie palca serdecznego. Wadliwy zrost, czyli zrośnięcie kości w nieprawidłowym ustawieniu, może ograniczać zakres ruchu nadgarstka i osłabiać siłę chwytu, a w niektórych przypadkach wymaga dodatkowego leczenia korygującego.
Osobnym, rzadszym powikłaniem jest kompleksowy zespół bólu regionalnego, dawniej nazywany zespołem Sudecka, w którym mimo prawidłowo zrośniętego złamania utrzymuje się piekący ból, obrzęk, zmiana zabarwienia skóry i sztywność ręki znacznie dłużej, niż wynikałoby to z samego urazu. Wczesne rozpoznanie i odpowiednio prowadzona rehabilitacja zmniejszają ryzyko utrwalenia się tych dolegliwości, dlatego uporczywy, niewspółmierny do etapu gojenia ból wart jest zgłoszenia lekarzowi prowadzącemu, a nie czekania, aż sam ustąpi.
W skrócie
Zanim wrócisz do codziennych czynności, zapamiętaj najważniejsze fakty o złamaniu nadgarstka.
- Mechanizm: najczęściej upadek na wyprostowaną rękę, najczęstsze jest złamanie dalszej nasady kości promieniowej (złamanie Collesa).
- Objawy: silny ból, obrzęk, ograniczenie ruchu, czasem deformacja bagnetowata przy przemieszczeniu.
- Kość łódeczkowata: ból głównie w tabakierce anatomicznej, łatwy do przeoczenia, czasem wymaga powtórnego RTG lub TK.
- Leczenie: od unieruchomienia w gipsie, przez nastawienie, po operację przy niestabilnym złamaniu z przemieszczeniem.
- Alarm: złamanie otwarte, wyraźna deformacja, drętwienie lub zblednięcie palców i narastający ból pod gipsem wymagają pilnej pomocy.
Czego ten artykuł nie zastępuje?
Ten tekst pomaga rozpoznać typowe objawy złamania nadgarstka i zrozumieć, jak zwykle wygląda diagnostyka oraz leczenie, ale nie stawia diagnozy i nie zastępuje badania lekarskiego ani zdjęcia RTG. To, czy doszło do złamania, jakiego wymaga leczenia i jak długo powinno trwać unieruchomienie, ustala lekarz na podstawie badania i obrazu radiologicznego konkretnego pacjenta.
Jeśli po urazie ręki pojawią się objawy alarmowe opisane wyżej, nie czekaj na najbliższy wolny termin w poradni, tylko zgłoś się po pomoc doraźną. W razie wątpliwości, czy uraz może być złamaniem, bezpieczniej jest to sprawdzić u lekarza, niż zakładać, że to tylko stłuczenie.
O co zapytać lekarza przy złamaniu nadgarstka?
Kilka pytań spisanych przed wizytą lub badaniem kontrolnym pomaga niczego nie pominąć. Przejrzyj poniższą listę i zabierz ją ze sobą do lekarza lub na SOR.
- Które dokładnie miejsce jest złamane i czy odłamy są przemieszczone.
- Czy wystarczy gips lub orteza, czy konieczne jest nastawienie albo operacja.
- Jak długo potrwa unieruchomienie i kiedy będzie kontrolne zdjęcie RTG.
- Jakie objawy pod gipsem oznaczają, że mam zgłosić się natychmiast.
- Kiedy i jak zacznie się rehabilitacja po zdjęciu unieruchomienia.
Najczęstsze pytania
Jak rozpoznać złamanie nadgarstka?
Typowe objawy to silny ból nasilający się przy ruchu i ucisku, szybko narastający obrzęk, zasinienie oraz wyraźne ograniczenie ruchomości nadgarstka i palców. Przy złamaniu z przemieszczeniem, na przykład złamaniu Collesa, może pojawić się widoczna deformacja przypominająca kształtem bagnet. Pewne rozpoznanie stawia lekarz na podstawie badania i zdjęcia RTG, bo objawy złamania i mocnego stłuczenia bywają na pierwszy rzut oka podobne.
Co to jest złamanie Collesa?
Złamanie Collesa to złamanie dalszej nasady kości promieniowej w typowym miejscu blisko nadgarstka, najczęstsze złamanie w obrębie nadgarstka, zwykle powstające przy upadku na wyprostowaną rękę. Odłamek kostny przemieszcza się typowo ku grzbietowi ręki, co przy większym przemieszczeniu daje charakterystyczną deformację okolicy nadgarstka. Leczenie zależy od stopnia przemieszczenia: od unieruchomienia w gipsie po nastawienie lub operację.
Dlaczego złamanie kości łódeczkowatej jest łatwe do przeoczenia?
Złamanie kości łódeczkowatej boli głównie w okolicy tabakierki anatomicznej, czyli zagłębienia u podstawy kciuka, a ból bywa umiarkowany i bez wyraźnej deformacji, przez co uraz łatwo pomylić ze zwykłym skręceniem czy stłuczeniem nadgarstka. Na pierwszym zdjęciu RTG szczelina złamania czasem nie jest jeszcze widoczna, dlatego przy utrzymującym się bólu w tej okolicy lekarz może zalecić unieruchomienie mimo prawidłowego pierwszego zdjęcia i powtórzenie badania albo tomografię komputerową po kilku tygodniach. Przeoczenie tego złamania grozi zaburzeniami zrostu, bo kość łódeczkowata ma słabe ukrwienie.
Jak długo trzeba nosić gips po złamaniu nadgarstka?
Czas unieruchomienia zależy od rodzaju złamania, jego lokalizacji i tego, czy było leczone zachowawczo, czy operacyjnie, dlatego dokładny czas noszenia gipsu lub ortezy ustala lekarz prowadzący. Złamanie kości łódeczkowatej ze względu na słabsze ukrwienie i wolniejszy zrost bywa unieruchamiane dłużej niż typowe złamanie dalszej nasady kości promieniowej. Zdjęcia kontrolne w trakcie leczenia pokazują, czy zrost przebiega prawidłowo i czy można skrócić lub trzeba wydłużyć czas unieruchomienia.
Jakie są możliwe powikłania złamania nadgarstka?
Do możliwych powikłań należą zespół cieśni nadgarstka, czyli ucisk na nerw pośrodkowy dający drętwienie i mrowienie palców, wadliwy zrost kości ograniczający ruch i siłę chwytu, a także kompleksowy zespół bólu regionalnego, dawniej nazywany zespołem Sudecka, objawiający się długo utrzymującym się piekącym bólem, obrzękiem i sztywnością mimo zagojenia złamania. Ryzyko powikłań zmniejsza wczesne prawidłowe leczenie oraz rehabilitacja prowadzona pod kontrolą lekarza lub fizjoterapeuty.
Jakie objawy po złamaniu nadgarstka wymagają natychmiastowej pomocy?
Pilnej pomocy wymaga złamanie otwarte, czyli z raną skóry nad miejscem złamania, wyraźna deformacja kończyny, a także drętwienie, mrowienie, bladość lub zasinienie palców, bo mogą wskazywać na ucisk nerwu lub naczyń. Alarmujący jest też narastający, silny ból pod założonym gipsem lub opatrunkiem, który nie ustępuje po jego poluzowaniu, ponieważ może sygnalizować zbyt duży ucisk tkanek. W takich sytuacjach należy zgłosić się na SOR albo zadzwonić pod 112, a nie czekać na najbliższy wolny termin.
Źródła i aktualizacja
- Medycyna Praktyczna, złamanie, definicja, objawy i leczenie
- Medycyna Praktyczna, złamania kości łódeczkowatej
To nie jest porada medyczna i nie zastępuje konsultacji z lekarzem. W nagłych przypadkach dzwoń pod 112.